[Tản mạn] Thanh

Thanh là âm thanh.

Âm thanh của hồn quê đất Bắc, âm thanh của buổi đầu nền tân nhạc Việt Nam, âm thanh của ái tình sướt mướt thuở chàng và nàng kéo dài đến buổi anh và em, âm thanh của tiếng khóc cười cho mệnh nước nổi trôi, âm thanh của Việt Nam thế kỷ hai mươi.

Giọng hát Thái Thanh chưa bao giờ là giọng hát tôi thích nhất. Giọng bà quá mùi, quá ướt, quá kịch. Thế nhưng, tôi tin chắc rằng tất cả những ai đã từng nghe giọng hát Thái Thanh đều phải kinh ngạc. Đến cả “giọng hát vàng ròng” Lệ Thu khi đi lưu diễn ở Nhật còn phải nói rằng “Nếu chị Thái Thanh có mặt ở đây và hát, mọi người sẽ cúi đầu khâm phục.”

Khâm phục là vì giọng hát bà quá điêu luyện và tình cảm. Trong thời buổi ở Việt Nam còn chưa có một trường dạy thanh nhạc nào, bà tự học bằng sách tiếng Pháp rồi lại kết hợp với kỹ thuật thanh nhạc phương Đông, tạo ra lối hát hàn lâm phương Tây mà vẫn đậm chất chèo. Người gì mà tài quá, hát nhạc Pháp bài “Dòng sông xanh” đã hay rồi mà lại còn có thể ngọt ngào với ái tình làng quê trong “Nụ tầm xuân” cho được.

Thực ra, bà Thái Thanh không phải là người tiên phong, cũng không phải là tài năng duy nhất. Cùng thời với bà còn có chị bà Thái Hằng hay bà Kim Tước cũng rất nổi bật, hay ngoài Bắc còn có NSND Thương Huyền chẳng hạn. Nhưng theo cảm nhận cá nhân của tôi, giọng hát Thái Thanh uyển chuyển và gần gũi nhất. Đó là giọng hát kết hợp nhuần nhuyễn Đông Tây, mượt mà không gượng ép, dù cách chọn cao độ và lối giả thanh khá giống với thế hệ cùng lứa thì cách phát âm lại tự nhiên, tròn rõ hơn rất nhiều.

Cá nhân tôi thích giọng nữ trầm và lạnh như Khánh Ly hay Thanh Lam hơn, nhưng có những bài rất cần màu giọng chói sáng mãnh liệt của Thái Thanh. Chẳng hạn như trường ca “Hòn vọng phu” của Lê Thương chỉ hùng tráng, bi ai nhất khi được trình bày với giọng hát vượt thời gian của bà. Hay như bài “Buồn tàn thu” của Văn Cao tuy được biết đến sau này qua giọng hát Ánh Tuyết thì vẫn không thể nào đủ bị luỵ như khi Thái Thanh hát được. Chỉ một câu đầu “ai lướt đi ngoài sương gió” là đã thấy rét trong lòng rồi.

Giọng hát Thái Thanh rất phù hợp với những bài tân nhạc buổi đầu của Phạm Duy và đặc biệt là Văn Cao. Cái thuở chàng và nàng, cái thuở vọng phu, cái thuở đan áo cho chồng, cái thuở giao thời vẫn còn man mác Kiều Vân, chưa có ai hát ra được bằng Thái Thanh. Nhạc Việt về sau đã chuyển mình, nói về tình cảm lứa đôi theo chiều hướng hiện đại hơn, cũng cần những giọng hát trẻ trung hơn, nhưng nếu muốn hoài cổ một tí thì giọng hát Thái Thanh chắc chắn là lựa chọn số một.

Thái Thanh hát rất tuyệt nhạc Phạm Duy cũng là vì trong giọng bà có chất xưa. Những ngôn từ giản dị, chân chất như “trèo lên cây bưởi hái hoa” hay “trèo lên cây bưởi khóc người rưng rưng” bây giờ không ai nghĩ đến mà viết ra được, viết rồi cũng chẳng có ai hát được. Tôi thích cách dùng từ thời Phạm Duy vì nó rất phóng khoáng mà vẫn ý nghĩa vô cùng. Người làm thơ, làm nhạc không sợ “làm đau” từ ngữ vì họ viết rất hồn nhiên. Dùng từ “hồn nhiên” này nhiều người sẽ bảo không phù hợp, nhưng sự sáng tạo ngôn từ một cách thoải mái, không bị sáo rỗng tôi không tìm được ở nhạc Việt sau này. Và giọng hát Thái Thanh vô cùng thích hợp với những ngôn từ hơi hơi xưa cũ đó.

Mọi người tôn bà là “Giọng hát vượt thời gian”, tôi thấy hoàn toàn xứng đáng. Cho đến nay, chưa có giọng hát nào tụ họp mọi yếu tố hào sảng, bi thương, sầu não, khoan thai, hùng tráng, thẹn thùng như thế. Qua thời gian, nền tân nhạc Việt Nam đã thay đổi rất nhiều, nhưng người trong nghề và nhiều khán giả vẫn luôn nhớ về bà như một tượng đài của nhạc Việt.

Bài cuối cùng trong chuỗi tản mạn về những ca sĩ Việt Nam, tôi xin được dành cho giọng hát Thái Thanh. Cho dù hiện nay bà đã không còn hát nữa, tôi tin chắc mình và nhiều người vẫn đôi khi mở lại nhạc Thái Thanh nghe để rồi thấy cảm phục và yêu quý.

Nói đến giọng hát Thái Thanh, không thể không nói đến bản tình ca đất nước hay nhất mà tôi từng biết do nhạc sĩ Phạm Duy sáng tác. Âm thanh của Việt Nam, của Lý Lê Trần, của máu sông Hồng và sông Cửu Long, sẽ không có một ai, dù là những giọng hát tuyệt vời như Mỹ Linh hay Nguyên Thảo, thay thế được.

Xin cảm ơn và chúc bà mạnh khỏe.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s